نجدی ، بیژن

متولد ۱۳۲۰ ( خاش زاهدان ) ، متوفی ۱۳۷۶ ( لاهیجان )

 

از خانواده نظامی و گیلانی ، پدرش در قیام افسران خراسان به دستور تیمسار ارفع کشته می شود (۱۳۴۳) فارغ التحصیل رشته ریاضیات از دانشسرای عالی تهران (۱۳۲۴) دبیر ریاضی دبیرستان های لاهیجان ، بازنشسته (۱۳۷۳) ، شاعر و داستان نویس .

داستان نویسی را از سالهای دانشجوئی آغاز می کند (۱۲۳۹) و داستانهائی در مجله «فردوسی » ( با اسم مستعار) چاپ می کند . در آغاز انقلاب (۱۳۵۷) بعد از چند سال سکوت نخستین داستان جدی خود را با عنوان « شب سهراب کشان » در چیستا و بعدها « چشمهای دکمه ای من » را در « کادح » (۱۳۶۸) منتشر می کند .

از بیژن نجدی اگرچه تا قبل از انقلاب تعدادی شعر در نشریات ادبی منتشر شده بود (آغاز سرودن شعر۱۳۴۵) ، اما عمده شهرت و محبوبیت عمومی این نویسنده پس از انتشار مجموعه داستان « یوزپلنگانی که با من دو دیده اند » (۱۳۷۳) بوده است . هم زبان و هم زیرساخت داستان های نجدی در « یوزپلنگانی …. » از معماریِ هنرمندانه ای برخوردار است و به نوعی سرشته با تفکر هنری می باشد . نجدی در این مجموعه به حرکتی متفاوت در شگردهای داستان نویسی دست زده است . و دلیل اصلی آن هم آشنایی خیره کننده اش با سازوکارهای شعر مدرن ایران و استفاده بهینه از ظرفیت های ذهنی و واقعیِ زبان است . نویسنده در ماجراها دخالتِ چندانی نمی کند و موقعیت های داستانی آن گونه خلق می شوند که مخاطب هم آنها را حس می کند و هم حس نمی کند ؛ آن گونه تمهیداتی که مخاطب خود را در ادامه ی منطقی داستان ها سهیم می داند . نجدی در این مجموعه از مایه ها و بنیان های تاریخی و گذشته به نفع حرفها و حدیث های امروزی سود می جوید ( شب سهراب کشان ) یا « خاطرات پاره پاره دیروز » که نگره ای مستقیم و عمیق به نهضت جنگل دارد .

این مجموعه که تحولی در نوشتن داستان کوتاه ایجاد کرده بود ، در سال ۱۳۷۳ از سوی مجله ادبی « گردون » ( و به داوری هیئت برگزیده ای از نویسندگان شاخص و برجسته ایران ) جایزۀ اول بهترین مجموعه داستان ( قلم زرین گردون ) را به خود اختصاص داده است . قصۀ « شب سهراب کشان » در سال ۲۰۰۰ با ترجمه خانم « ایونا نویسکا » در گلچینی همراه داستان های ایرانی با عنوان « شام سرو و آتش » در انتشارات ملی لهستان چاپ و منتشر شده است . درسالهای اخیر از بیژن نجدی داستان هایی به چند زبان دیگر مانند : آلمانی ، کردی ، لهستانی ، گرجی و انگلیسی ترجمه و چاپ شده است . سه سال بعد از درگذشت نابهنگام نجدی ، به کوشش همسرش پروانه محسنی آزاد که با سبک و سیاق کارش آشنایی داشت مجموعه آثارش گردآوری و منتشر می شود .

هر بیست داستان « دوباره از همان خیابان ها » (۱۳۷۹) هم از نظر ساختار روایتی و هم شکل زبانی پیوسته اند ؛ با این وجود می شود هرکدام از آنها را نیز به منزله ی یک داستان مجزا خواند . نجدی در این مجموعه با چند شخصیت مشترک فضاهای ذهنی و واقعیِ متفاوتی می سازد و پیش ترین سعی اش این است که آدم های اطرافش را از طریق مناسبات و نوع ارتباطاتی که با یک دیگر و با محیط خود دارند بشناسند و بشناساند . هرچند گاه ساختِ بعضی از داستانهای اش به دلیل متمایل شدن به حال و هوای شاعرانه گی درحد یک طرح یا زمینه ی داستانی باقی می ماند .

 

« داستانهای ناتمام » (۱۳۸۰) مجموعه ای از داستان های نجدی است که در زمان حیات نویسنده به حالت نهایی خود نرسیده اند ، برخی ناتمام هستند و برخی پرداخت نهایی نشده اند ، اما برخی نیز با حالت نهایی فاصله ی چندانی ندارند . چند داستان نیز به صورت اولیه ی داستانهایی هستند که در مجموعه ی یوزپلنگان نجدی آمده اند و تفاوتهای مشهود آنها با صورت نهایی اثر می تواند به خوبی نماینده ی حرکت ذهنی یک هنرمند در جهت تکمیل و اِکمال خلاقیت خود باشد .

« داستان ناتمام » مجموعه ای است از یادداشت های بیژن نجدی ، زمانی که او و چند تن از همکارانش داوطلبانه (سال ۱۳۶۷) به لشکر قدس گیلان مستقر در سنندج اعزام        می شوند . این نوشته ها در حقیقت یادداشت ها و خاطره نگاری های نویسنده است ، هنگامی که از مسیر بانه به خط مقدم جبهه – واقع در خاک عراق – و سپس با تنگه ی باساوا فرستاده می شود . این نوشته ها حال و هوای دیگر نوشته های نجدی را با خود دارد و زبان او آمیخته ای از نثر و شعر است و در پی آنند که بیش ترین آمیختگی را با زندگی و میل به زندگی داشته باشند هرچند در اینگونه خاطره نگاری های داستانی با شروع ها و پایان های متعارف روبه روییم و نه با شخصیت ها و کنش های داستانیِ مبتنی بر معیارهای کلاسیک .

« گزیده ادبیات معاصر» – مجموعه شعر (۱۳۸۰) و « خواهران تابستان » (۱۳۸۱) مجموعه شعرهای او را تا دهه هفتاد تشکیل می دهد .

کتاب شناسی :

- یوزپلنگانی که با من دویده اند / مجموعه ده داستان / تهران ، نشرمرکز ، ۱۳۷۳ ، ص۸۵

- دوباره از همان خیابانها / مجموعه بیست داستان / تهران ، نشرمرکز ، ۱۳۷۹ ، ص۱۹۹

- داستانهای ناتمام / مجموعه طرح و داستان / تهران نشرمرکز ، ۱۳۸۰ ، ص ۱۶۴ .